عربی پایه یازدهم مشترک: سعید جعفری

عَجائِبُ الْأشجارِ

ظواهر الطَّبيعَةِ تُثْبِتُ حَقيقَةً واحدة و هي قُدرَةُ الله، والآن نَصِفُ بعض هذه الظواهِر.

ترجمه: پدیده‌های طبیعی یک حقیقت را ثابت می‌کنند و آن قدرت خداست. اینک برخی از این پدیده‌ها را توصیف می‌کنیم.

الَعْنبَ البْرازيليُّ شَجَرَةٌ تَختَلِفُ عَنْ باقي أَشجارِ الْعالَمِ، تَنْبُتُ في الْبَرازيلِ، وَ تَنْمو أَثمارُها عَلَی جِذْعِها،

ترجمه: انگور برزیلی درختی است که با بقیهٔ درختان جهان فرق دارد، در برزیل می‌روید و میوه‌هایش روی تنهٔ آن رشد می‌کند.

وَ وَ مِن أَهَمِّ مُواصَفاتِ هذِهِ الشَّجَرَةِ أَنَّها تُعْطي أَثماراً طولَ السَّنَةِ.

ترجمه: از مهمترین ویژگی‌های این درخت، آن است که در طول سال میوه می‌دهد.

شَجَرَةُ السِّکويا شَجَرَةٌ مِنْ أَطوَلِ أَشجارِ الْعالَمِ في کاليفورنيا، قَدْ يَبلُغُ ارْتِفاعُ بَعضِها أکثَرَ مِن مِئَةِ مِترٍ

ترجمه: درخت سکویا در کالیفورنیا از بلندترین درختان جهان است، گاهی بلندی برخی از آنها به بیش از صد متر می‌رسد.

وَ قَدْ يَبلُغُ قُطرُها تِسعَةَ أَمتارٍ، وَ يَزيدُ عُمرُها عَلَی ثَلاثَةِ آلافٍ وَ خَمسِمِئَةِ سَنَةٍ تَقريباً.

ترجمه: و گاهی قطر آن به نه متر می‌رسد. کمابیش عمر آن افزون از هزار و پانصد سال است.

الَشَّجرَةَ الْخانِقَةُ شَجَرَةٌ تَنْمو في بَعضِ الْغاباتِ الِإسْتِوائيَّةِ،

ترجمه: درخت خفه کننده درختی است که در برخی جنگل‌های استوایی می‌روید.

تَبدَأُ حَياتَها بِالِإلْتِفافِ جِذعِ شَجَرَةٍ وَ غُصونِها، ثُمَّ تَخْنُقُها تَدريجيّاً.

ترجمه: زندگی اش را با پیچیدن دور تنهٔ درختی می‌آغازد ، سپس آن را کم کم خفه می‌کند.

يوجَدُ نَوعٌ مِنها في جَزيرَةِ قِشم الَّتي تَقَعُ في مُحافَظَةِ هُرمُزجان. 

ترجمه: گونه ای از آن در جزیرهٔ قشم که در استان هرمزگان واقع است یافت می‌شود.

 شَجَرَةُ الْخُبزِ شَجَرَةٌ اسْتِوائيَّةٌ تَنمو في جُزُرِ الْمُحيطِ الْهادِئِ،

ترجمه: درخت نان درختی استوایی است که در جزیره‌های استوایی اقیانوس آرام می‌روید.

تَحمِلُ أَثماراً في نِهايَةِ أَغصانِها کَالْخُبزِ. يَأکُلُ النّاسُ لُبَّ هٰذِهِ الْأثمارِ. 

ترجمه: میوه‌هایی مانند نان در انتهای شاخه‌هایش می دهد (حمل: میوه داد). مردم مغز این میوه‌ها را می‌خورند.

شَجَرَةُ النِّفطِ شَجَرَةٌ يَستَخدِمُهَا الْمُزارِعونَ کَسياجٍ حَولَ الْمَزارِعِ لِحِمايَةِ مَحاصيلِهِم مِنَ الْحَيَواناتِ؛

ترجمه: درخت نفت، درختی است که کشاورزان آن را به عنوان (مانند) پرچینی دور کشتزارها برای محافظت کشتشان از [آسیب]جانوران به کار می‌گیرند؛

لِأنَّ رائِحَةَ هٰذِهِ الشَّجَرَةِ کَريهَةٌ تَهْرُبُ مِنهَا الْحَيَواناتُ،

ترجمه: زیرا بوی این درخت، ناخوشآیند است و جانوران از آن می‌گریزند

وَ تَحْتَوي بذُورُها عَلَی مِقدارٍ مِنَ الزُّيوتِ لا يُسَبِّبُ اشْتِعالُها خُروجَ أيَّ غازاتٍ مُلَوِّثَةٍ.

ترجمه: و دانه‌هایش دارای مقداری روغن است که افروختن آن، سبب خروج هیچ گاز آلاینده ای نمی‌گردد.

وَ يُمْکِنُ إنتاجُ النِّفطِ مِنْها. وَ يوجَدُ نَوعٌ مِنْها في مَدينَةِ نيکشَهر بمُحافظة سيستان و بلوشستان باسم شجرة مداد.

ترجمه: و تولید نفت از آن امکان دارد. گونه ای از آن در نیکشهر در استان سیستان و بلوچستان به نام درخت مداد یافت می‌شود.

شَجَرَةُ البْلَوّطِ هيَ مِنَ الْشَجارِ الْمُعَمَّرَةِ وَ قَد تَبلُغُ مِنَ الْعُمرِ أَلفَيْ سَنَةٍ. توجَدُ غاباتٌ جَميلَةٌ مِنها في مُحافَظَةِ إيلام وَ لُرِستان.

ترجمه: درخت بلوط از درختان کهنسال است و عمر آن به دو هزار سال می‌رسد. جنگل‌های زیبایی از آن در استان ایلام و لرستان یافت می‌شود.

يَدْفِنُ السِّنجابُ بَعْضَ جوَزاتِ الْبَلّوطِ السَّليمَةِ تَحتَ التُّرابِ، وَ قَدْ يَنْسَی مَکانَها. وَ في السَّنَةِ الْقادِمَةِ تَنمو تِلْكَ الْجَوزَةُ وَ تَصيرُ شَجَرَةً.

ترجمه: سنجاب برخی دانه‌های سالم بلوط را زیر خاک پنهان می‌کند و گاهی جایش را از یاد می‌برد. در سال آینده، آن دانه می‌روید و درختی می‌شود.

ضَعْ فِي الْفَراغِ کَلِمَةً مُناسِبَةً حَسَبَ نَصِّ الدَّرسِ. (با توجه به متن درس در جای خالی واژه ای مناسب بگذار.)

1- تَبْدَأُ الشَّجَرَةُ الْخانِقَةُ حَياتَها بِـ التفاف حَوْلَ جِذْعِ شَجَرَةٍ وَ غُصونِها. (درخت خفه کننده زندگی اش را با پیچیدن دور تنهٔ درختی و شاخه های آن درخت آغاز می‌کند.)

2- لا يُسَبِّبُ اشْتِعالُ زُيوتِ شَجَرَةِ النِّفْطِ خُروجَ أَيِّ غازات مُلَوِّثَةٍ. (افروختن روغن [ها] درخت نفت، سبب خروج هیچ گاز آلاینده ای نمی‌گردد.)

3- توجَدُ غاباتٌ جَميلَةٌ مِنْ أَشْجارِ الْبَلوطِ في محافظة إيلام وَ لُرِستان. (باغ های زیبایی از درختان بلوط در استان ایلام و لرستان یافت می شود.)

4- قَدْ يَبْلُغُ ارْتِفاعُ بَعْضِ أَشْجارِ السِّکويا أَکثَرَ مِنْ مئة مِتْرٍ. (گاهی بلندای برخی از درختان سکویا به بیش از یکصد متر می رسد.)

5- تَحْمِلُ شَجَرَةُ الْخُبزِ أَثماراً في نِهايَةِ أغصانها کَالْخُبْزِ. (درخت نان میوه هایی مانند نان در ته شاخه هایش می دهد.)

6- تَنْمو أَثمارُ الْعِنَبِ الْبَرازيليِّ عَلي جذع شَجَرَتِهِ. (میوه های انگور برزیلی بر تنه درخت[ش] می روید.)

اِعلَموا (بدان)

الْمَعْرِفَةُ وَ النَّکِرَةُ (شناس و ناشناس.)

■ اسم معرفه اسمي است که نزد گوينده و شنونده، يا خواننده شناخته شده است؛ امّا اسمِ نکره، ناشناخته است. مهم ترين نشانه اسم معرفه، داشتنِ «ال» است؛ مثال:

جاءَ مُدَرِّسٌ= معلّمي آمد.           جاءَ الْمُدَرِّسُ= معلّم آمد.

وَجَدْتُ قَلَماً= قلمي را يافتم.         وَجَدْتُ الْقَلَمَ= قلم را يافتم.

■ معمولاً هرگاه اسمي به صورت نکره بيايد و همان اسم دوباره همراه «ال» تکرار شود، مي توان الف و لامش را «اين » يا «آن» ترجمه کرد؛ مثال:

رَأَيتُ أَفراساً. کانَتِ الْأَفراسُ جَنبَ صاحِبِها. = اسب هايي را ديدم. آن اسب ها کنار صاحبشان بودند.

کلمه أفراساً «نَکره» است. اسم نکره نزد گوينده، شنونده، يا خواننده ناشناخته است؛ اسم نکره معمولاً تنوين(ﹱ ؛ -ٍ؛ -ٌ) دارد؛ مثال: رَجُلاً، رَجُلٍ و رَجُلٌ.

در زبان فارسي اسم نکره به سه صورت مي آيد: مردي آمد. / يک مرد آمد. / يک مردي آمد.

معادل عربي هر سه جمله بالا مي شود: جاءَ رَجُلٌ.

■ اسم خاص (يعني نام مخصوص کسي يا جايي ) در زبان عربي «اسم عَلَم» ناميده مي شود و معرفه به شمار مي رود؛ مانند: هاشم، مريم، بغداد، بيروت و ...

اسم عَلَم، مانند: عَبّاسٌ، کاظِمٌ و حُسَينٌ تنوين دارد، ولي نکره نيست؛ بلکه معرفه است.

■ سال گذشته با مبتدا و خبر آشنا شديد. گاهي خبر تنوين دارد؛ مثال: اَلْعِلْمُ کَنْزٌ. دانش گنج است. فَريقُنا فائِزٌ. تيم ما برنده است.

در دو مثال بالا کنزٌ و فائزٌ تنوين دارند؛ امّا نيازي به نکره معنا کردن نيست.

اِختَبِر نفسَکَ: تَرجِم ما يلَي حَسَبَ القواعدِ المَعرفَةِ وَ النَّکِرَةِ. (خودت را بیازما: با توجه به قواعد شناس و ناشناس آنچه را می آید ترجمه کن.)

1- ﴿ اللهُ نورُ السَّماواتِ وَ الأرضِ مَثَلُ نورِهِ کَمِشکاةٍ فيها مِصباحٌ المِصباحُ في زُجاجَةٍ الزُّجاجَةُ کَأنَّها کَوکَبٌ دُرِّيٌّ﴾

(خدا نور آسمانها و زمين است مثل نور او چون چراغدانى است كه در آن چراغى و آن چراغ در شيشه‏ اى است آن شيشه گويى اخترى درخشان است.)

2- ﴿ أرسَلنا إلَی فِرعَونَ رَسولاً فَعَصَی فِرعَونَ الرَّسولَ﴾ (فرستاده ای را به سوی فرعون فرستادیم. [اما] فرعون نافرمانی فرستاده را کرد.)

3- عالِمٌ يُنتَفَعُ بِعِلمِهِ خَيرٌ مِن ألفِ عابِدٍ. (دانایی که از دانشش سود برده شود بهتر از هزار عبادت کننده است.)

1- اَلْمِشْکاة: چراغدان 2- اَلدُّرّيّ: درخشان

حوارٌ (گفتگو)

في المَلعَبِ الرِّياضيِّ (در ورزشگاه)

1- اَلمُباراة: مسابقه 2- تَعادَلَ: برابر شد 3- أَتَذَکَّرُ: به ياد مي آورم 4- کِلا: هر دو 5- أَنْ يَمتَلِئَ: که پر شود 6- اَلمُتفَرِّج: تماشاچي 7- سَيسُجَلُّ: ثبت خواهد کرد 8-  اَلهَدَف: گُل 9-  اَلمَرمَي: دروازه 10-  اَلْحَکَم: داور 11- اَلتَّسلُّل: آفسايد 12-  يُعْجِبُني: مرا در شگفت مي آورَد، خوشم مي آيد (أَعْجَبَ، يُعْجِبُ) 13-  حارِسُ الْمَرمي.: دروازه بان

التمارین

اَلتَّمرينُ الْأَوَّلُ: أيُّ کلمةٍ مِن کلماتِ مُعجَمِ الدّرسِ تُناسِبُ التَّوضيحاتِ التّاليةَ؟ (چه واژه ای از واژگان درس با گزارش های زیر متناسب است.)

1- بَحرٌ يُعادِلُ ثُلثَ الأرضِ تقريباً.                المُحيطُ الهادئُ (دریایی که کمابیش برابر یک سوم زمین است= اقیانوس آرام.)

2- التَّجَمُّعُ وَ الدَّوَرانُ حَولَ شَيءٍ.                 الاِلتِفاف (گردآمدن و پیچیدن پیرامون چیزی= در هم پیچیدن.)

3- الّذي يُعطيهِ اللهُ عُمراً طَويلآً.                  المُعَمَّرُ (کسی که خداوند به او عمری دراز داده است= سالمند.)

4- الَّذي يَعمَلُ فِي المَزرَعَةِ.                      المُزارِعُ (کسی که در کشتزار کار می کند= برزگر.)

5- صِفاتُ أحَدٍ أو شَيءٍ.                         المُواصَفاتُ (صفت های فردی یا چیزی= ویژگی ها.)

اَلتَّمرينُ الثّاني: تَرجِمَ الأحاديثَ النَّبَويَّةَ ثُمَّ عَيِّنِ المَطلوبَ مِنکَ. (حدیث های نبوی را ترجمه کن؛ سپس آنچه را از تو خواسته شده شناسایی کن.)

1- ما مِن مُسلِمٍ يَزرَعُ زَرعاً أو يَغرِسُ غَرساً فَيَأکُلُ مِنهُ طَيرٌ أو إنسانٌ أو بَهيمَةٌ إلاّ کانَت لَهُ صَدَقَةٌ. (الجارّ و المجرور، و اسم الفاعل)

(مسلمانی نیست که کشتی را بکارد یا نهالی را بنشاند و از آن پرنده یا انسان یا چهارپایی بخورد مگر اینکه صدقه ای برای او در نظر گرفته می شود.)

الجارّ و المجرور: مِن مُسلِمٍ، مِنهُ، لَهُ / اسم الفاعل: مُسلِمٍ

2- ما مِن رَجُلٍ يَغرِسُ غَرساً إلاّ کَتَبَ اللهُ لَهُ مِنَ الأجرِ قَدرَ ما يَخرُجُ مِن ثَمَرِ ذلِکَ الغَرسِ. (الفعل الماضی و المفعول)

(مردی نیست که درختى بنشاند مگر اینکه خدا به اندازه ميوه‌اى كه از آن درخت برون مى‌آید پاداش براى وى ثبت می كند.) الفعل الماضی: کَتَبَ / المفعول: غَرساً، قَدرَ

3- سُئِلَ النّبيُّ (ص): أيُّ المالِ خَيرٌ؟ قالَ: زَرعٌ زَرَعَهُ صاحِبُهُ.  (الفعل المجهول، وَ الفاعل)

(از پیامبر پرسیده شد: چه دارایی بهتر است؟ گفت: کشتی که صاحبش آن را کاشته است.) الفعل المجهول: سُئِلَ / الفاعل: صاحِبُ

1- ما مِنْ: هيچ ... نيست 2- غَرْس: نهال

اَلتَّمرينُ الثّالِثُ: أجِب عَنِ الأسئلَةِ التّاليَةِ حَسَبَ الصُّوَرِ. (به پرسش های زیر با توجه به تصویرها پاسخ بده.)

1- بِمَ يَذهَبُ الطّلّابُ إلَی المَدرَسَةِ؟ - يَذهَبُ الطّلّابُ إلَی المَدرَسَةِ بالحافلة. (دانش آموزان با چی به دبیرستان می روند؟ - دانش آموزان با اتوبوس به دبیرستان می روند)

2- في أيِّ بِلادٍ تَقَعُ هذِهِ الأهرامُ؟ - تَقَعُ هذِهِ الأهرامُ في مصر. (این هرمها در چه کشوری واقع است؟ - این هرمها در مصر واقع است.)

3- کَيفَ الجَوُّ في أردبيل في الشِّتاءِ؟ - الجَوُّ باردٌ في أردبيل في الشِّتاءِ. (زمستان هوا در اردبیل چه طور است؟ - زمستان در اردبیل هوا سرد است.)

4- لِمَن هذا التّمثالُ؟ - هذا التّمثالُ (این تندیس از آن کیست؟ - این تندیس از آن خیام است.)

5- هَل تُشاهِدُ وَجهاً فِي الصّورَةِ؟ - نعم؛ أُشاهِدُ وَجهاً فِي الصّورَةِ. (آیا چهره ای را در عکس می بینی؟ - آری؛ چهره ای را در عکس می بینم.)

6- ماذا تُشاهِدُ فَوقَ النَّهرِ؟ - تُشاهِدُ بیتا فَوقَ النَّهرِ. (بالای رود چه چیزی را می بینی؟ - بالای رود خانه ای را می بینم.)

اَلتَّمرينُ الرّابِعُ:

ألف: عَيّنِ التَّرجمةَ الصَّحيحةَ حَسَبَ قواعِدِ المعرفةِ و النَّکِرَةِ.  (با توجه به قواعد شناس و ناشناس ترجمه درست را شناسایی کن.)

1- سَمِعتُ صَوتاً عَجيباً.             صدای عجيبی را شنيدم. ■                                      صدای عجيب را شنيدم. □

2- وَصَلتُ إلَی القَريَةِ.               به روستايی رسيدم. □                                      به روستا رسيدم. ■

3- نَظرَةٌ إلَی الماضي.               نگاهی به گذشته. ■                                      نگاه به گذشته. □

4- العِبادُ الصّالحونَ                 بندگانی درستکار □                                      بندگانِ درستکار ■

5- السِّوارُ العَتيقُ                    دستنبند کهنه■                                      دستنبندی کهنه □

6- التّاريخُ الذَّهَبيُّ                   تاريخی زرّين □                                      تاريخ زرّين ■

 ب: تَرجمِ الجُمَلَ التّاليَةَ حَسَبَ قواعِدِ المعرفةِ و النَّکِرَةِ ثُمَّ عَيِّن المعرفةِ و النَّکِرَةِ في ما أُشيرَ إليهِ بِخَطٍّ.  (با توجه به قواعد شناس و ناشناس جمله ها را ترجمه کن؛ سپس در آنچه با خط به آن اشاره شده شناس و ناشناس را شناسایی کن.)

1- سَجَّلَت مُنَظَّمَةُ اليونِسکو مَسجِدَ الإمامِ وَ قُبَّةَ قابوسٍ في قائمَةِ التُّراثِ العالَميِّ. (سازمان یونسکو مسجد امام و گنبد قابوس را در لیست میراث جهانی ثبت کرد.)

المعرفةِ: قابوسٍ؛ التُّراثِ

2- عِمارَة خسُرو آباد في سَنَندَج يَجذبُ سُيّاحاً مِن مُدُنِ إيران. (ساختمان خسروآباد گردشگرانی را از شهرهای ایران جذب می کند.)  المعرفةِ: سَنَندَج / النَّکِرَةِ: سُيّاحاً

3- حديقَةُ شاهزادَه قُربَ کِرمان جَنَّةٌ فِي الصَّحراءِ. (باغ شاهزاده نزدیک کرمان بهشتی در صحرا است.) النَّکِرَةِ: جَنَّةٌ

4- مَعبَدُ کُردکُلا في مُحافَظَةِ مازَندَران أحَدُ الآثارِ القَديمَةِ. (پرستشگاه کردکلا در استان مازندران یکی از آثار کهن است.) المعرفةِ: مازَندَران

1- أُشيرَ: اشاره شد 2- قائِمَةُ التُّاثِ الْعالَميِّ: ليست ميراث جهاني

اَلتَّمرينُ الْخامِسُ: عَيّنِ الکلمَةَ الصَّحيحَةَ حَسَبَ الفعلِ الماضي. (با توجه به فعل ماضی واژه درست را شناسایی کن.)

اَلتَّمرينُ السّادِسُ: ضَعْ فِي الْفَراغِ کَلِمَةً مُناسِبَةً. (در جای خالی واژه مناسب را بگذار.)

1- يُشَجِّعُ الْـ .................. فَريقَهُم فِي الْمَلْعَبِ. مُواصَفاتُ □ مَتاجِرُ □ مُتَفَرِّجونَ ■ (تماشاچیان تیمشان را در ورزشگاه تشویق می کنند.)

2- شُرْطيُّ الْمُرورِ .........حَتّي تَتَوَقَّفَ السَّيّاراتُ. يَصْفِرُ ■ يَتَعادَلُ □ يَمْتَلِئُ □ (پاسور راهنمایی سوت می زند تا خودروها بازایستند.)

3- وَضَعْتُ الْمِصباحَ في ............... الْبَيتِ. تَخْفيضِ □ مِفْتاحِ □ مِشْکاةِ ■ (چراغ را در چراغدان خانه نهادم.)

4- جَدّي لا .................. بَعْضَ ذِکْرَياتِهِ. يَغْرِسُ □ يَتَذَکَّرُ ■ يَنْبُتُ □ (نیای من برخی از خاطراتش را به یاد نمی آورد.)

5- شارَكَ زُمَلاؤنا في ............. عِلْميَّةٍ. مُباراةٍ ■ اِلْتِفافٍ □ بُذورٍ □ (همکارانمان در مسابقه علمی شرکت کردند.)

6- سَجَّلَ لاعِبُنا ............... رائِعاً. جِذْعاً □ هَدَفاً ■ نَوعيَّةً □ (بازیکن ما گل جالبی را ثبت کرد.)

الَتمَّرينُ السّابِعُ: اکتبْ جَمْعَ هذِهِ الْأسْماءِ. (جمع این اسمها را بنویس.)

سائِح(گردشگر): سُیّاح / أَثَر(اثر): آثار / تاريخ(تاریخ): تواریخ

قَرْيَة(روستا): قُری / عَبْد(بنده): عِباد / دَوْلَة(دولت): دُوَل

بَهيمَة(چهارپا): بَهائِم / مَلْعَب(ورزشگاه): مَلاعِب / رَسول(فرستاده): رُسُل

سِرْوال(شلوار): سَراویل / غُصْن(شاخه): أغصان / شَجَر(درخت): أشْجار

زَيْت(روغن): زُیوت / حَيّ(زنده): أحیاء / قَبْر(گور): قُبور

اَلْبَحثُ الْعِلميُّ (پژوهش علمی.)

اِبْحَثْ عَنْ نَصٍّ حَوْلَ أَهَمّيَّةِ زِراعَةِ الْأشَجارِ. (دنبال متنی درباره ارزش کشت درختان بگرد.)